ÇÖZÜM, AB VE CMC ÜÇGENİNE DERNEĞİN BAKIŞI

       

CUPRUM SERGİSİ  İNCİ KANSU                                  Konferans Bildirileri

Kese kurdu ile mücadele...          çam kese kurtları ile mücadeleden resimler...  
  Konferans Sonuç Bildirgesi
CMC hakkında birçok şey bu sitede

Lefke karlar altında CMC konusundaki son gelişmeler...
Aklın ve bilimin yolu tektir.

DÜNYADA VE KKTC'DE ÇEVRE
Prof. Dr. Hüseyin Gökçekuş 

TURKISH REPUBLIC OF NORTHERN CYPRUS

    KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ

Do you want to learn aboutCMC
Miss Betül Atasayan

Lefke'nin Siyanürlü Geçmişinden...
Okumadan geçmeyiniz!!!

 Enver Bıldır
Bergamalıların Sitesi 

Tarih

 CMC'yi protesto eyleminden bir kesit
İleri

Konferans kitabımız
çıktı...

 







      
                        
SUPHİ GALİP


 "LEFKE TARİHİNDEN BİR KESİT: 1831 NÜFUS SAYIMI                     OSMANLI İDARESİNDE  LEFKE KAZASI"                          

 

        Lefke kent ve yöresi, Mesarya Ovası ile Trodos Dağları arasındaki stratejik konumu, ayrıca bir liman kenti olarak dış dünya ile bu bölgeler arasında kurduğu bağlantı sayesinde Kıbrıs tarihinde daima önemli bir yer tuttu. Bölgedeki Trodos Dağları’nın beslediği yeraltı ve yerüstü su kaynaklarının zenginliği ise her türlü tarım üretimini olanaklı hale getiriyordu. Tüm bu nedenlerden ötürü, tarih boyunca Lefke kent ve yöresi, Kıbrıs’ın önemli yerleşim alanlarından biri olma özelliğini hep taşıdı.
Lefke kent ve yöresinin diğer tarihsel bir özelliği de 1570-71’de adanın Osmanlı Devleti tarafından fethinden sonra hızla Türkleşen ilk bölge olmasıdır. 1570’de Lefke kent ve yöresi fethedilirken münbit arazilerin tümüne yakınının Latin senyörlerin ve Katolik Kilisesi’nin sahipliğinde olması, Ortodoks Rum ahali ve Kilisesi’nin arazisine dokunmayan Osmanlı’nın, bu yöredeki arazilere ve yerleşim alanlarına fetihten sonra kılıç hakkı olarak el koyarak Anadolu’dan gelen Türk göçmenlerinin yerleşimine olanak sağladı.
Lefke bölgesinin hızla Türkleşmesinin iki önemli tarihi kanıtı bulunmaktadır. Bunlardan birincisi, İngiliz koloni devrindeki 5 belediyeden sadece Lefke Belediye Başkanı’nın daima Türk olması, ikincisi ise 1831’de Kıbrıs’ta Osmanlı döneminde yapılan nüfus sayımının ortaya koyduğu verilerdir.
II. Mahmut döneminde (1808-1839), Yeniçeri Ocağının 1826 tarihinde ortadan kaldırılması sonrasında girişilen reformlar çerçevesinde, Osmanlı Devleti’nde ilk defa nüfus sayımı adı altında 1831 yılında müslim ve gayrı müslim nüfusu ortaya çıkartmak ve bu sayede asker ve vergi potansiyelini tesbit etmek için sayım yapılmıştır. Bu nedenle sayım esnasında yalnız erkek nüfus esas alınmıştır. Çalışma esnasında sayımda tutulan kayıtlar, kaza, köy ve mahallelere göre müslim ve gayri müslim nüfus ayrı ayrı toplanmış, bu toplamlar birleştirilerek tablolar şeklinde düzenlenmiştir.
1831 nüfus sayımının sonuçları dikkate alındığında şu anda Lefke Belediyesi sınırları içinde olan bölgede Türk nüfusun %85’den fazla olduğu açıklıkla ortaya konmaktadır. Osmanlı döneminde Kıbrıs 16 kazaya ayrılmış, bu kazalardan bir tanesi de Lefke idi. Diğer bir deyişle 1830’lu yıllarda Lefke kaza merkezi olarak önemli bir yerleşim alanıydı. Ancak Lefke kazasının sınrıları şimdikinden çok farklı bir durum gösteriyordu. Yeşilyurt, Doğancı ve Gaziveren kaza sınırları dışında kalıyor, buna mukabil Olimpos zirvesine kadar Trodos, Cikko Manastırı, Pedula ve Dillirga’nın önemli bir bölümü kaza sınırları içinde kalıyor, batıda sınır Pirgo köyünü de içine alarak, Erenköy’ü Lefke kaza sınırı dışında bırakarak, denize ulaşıyordu. Böylelikle, Osmanlı döneminde Lefke kazasının şimdiki zamana göre çok geniş bir hinterlandı olduğu açıklıkla ortaya çıkıyor.
Ortaya çıkan diğer bir önemli gerçek ise, Osmanlı döneminde ve en aşağa 1830’lu yıllara kadar Lefke Belediyesi’ne dahil sahil şeridinde yerleşim alanı bulunmadığıdır. Şu anda önemli yerleşim alanları olan Yedidalga, Gemikonağı ve Denizli semtlerinin tamamına yakını boştu. Yeşilyurt’ta (Pendaya) sadece manastır mensupları kalıyordu. Lefke, kent olarak ve kent merkezi dışnda 3 mahalleden oluşuyordu.

Müslim Gayri Müslim

1. Cami-î Cedîd Mahallesi (Şimdiki Orta Cami) 88 -
2. Cami-î Sagir Mahallesi (Şimdiki Aşağı Cami) 93 -
3. Piri Paşa Mahallesi (Şimdiki Piri Paşa Cami) 113 -
4. Lefke (Merkez) - 34

Yine Lefke Belediyesi’ne bağlı diğer semtlerdeki nüfus dağılımı ise şöyle idi:

5. Bağlıköy (Ambeliku) 51 11
6. Yeşilyurt (Pendaya) - 14
7. Cengiz Köy (Peristeronari) 12 -

TOPLAM 357 (%86) 59 (%14)
Yukarıdaki toplamlarda sadece erkek nüfus dikkate alındığından bu rakamlara en az bir o kadar da kadın nüfus ilave etmek gerekmektedir. Böylelikle 1831 yılında şu andaki Lefke Belediye sınırları içinde 714 müslim (Türk) ve 118 gayri müslim (Rum) olmak üzere 832 kişi yaşadığı ortaya çıkmaktadır. Yeni ve Eski Karadağ ile Aplıç ise bakır madeni henüz devreye girmediği için yerleşim alanı olarak görülmüyor.
Lefke bucağına bağlı köylerde ve yerleşim birimlerinde de 1831 sayımında Türk (müslim) nüfus Rum nüfusundan fazla idi. Şöyle ki:

Müslim
Gayri Müslim
Doğancı (Elye) 120 17
Gaziveren 19 2
Çamlıköy (Kalokhorio) 22 7
Taşpınar (Angolem) 25 -
Taşköy (Petre) 53 86
Kurutepe (Kserovunos) 59 -
Şirinköy (Varisha) 20 -
Bademliköy (Lutros) - 44
Ömerli (Gahini) - 55
Erenköy (Koçina) 46 -
Yeşilırmak (Limnidi) ? ?
Günebakan (Amadyos) ? ?
Süleymaniye (Selemani) ? ?
Madenliköy ? ?

TOPLAM 364 (%63) 211 (%37)
Yeşilırmak, Günebakan, Süleymaniye ve Madenliköy ile ilgili 1831 sayımında herhangi bir bilgi verilmemiştir. Ancak eldeki verilerden Yeşilırmak (Limnidi) köyünü 1831’den sonraki yıllarda Kurutepelilerin (Kserovunos) kurduğunu söyleyebiliriz. Ayni şekilde Madenliköy, Günebakan ve Süleymaniye köylerinin de sonradan kurulan yerleşim birimleri olduğu sanılmaktadır.
Yukarıda belirtilen rakamlara bir o kadar da kadın nüfus ilave edildiğinde 1831 yılında Lefke Belediye sınırları dışındaki Lefke bucağında yaklaşık 1150 kişi yaşadığı ortaya çıkmaktadır. Bu rakama bugünkü Lefke Belediye sınırları içindeki yaklaşık 832 nüfus da eklendiğinde, 1831 yılında şu andaki Lefke bucağı sınırları içinde yaklaşık 1982 kişi, 1442’si (%73’ü) müslim (Türk) ve 540’ı (%27’si) gayri müslim (Rum) olarak yaşadığı ortaya çıkıyor. 2001’de yani 170 yıl sonrasında ise, Lefke Belediye sınırları içinde yaklaşık 6900 kişi, tüm Lefke bucağında ise 9858 kişi yaşamaktadır.

 

K.K.T.C. 1996 Genel Nüfus Sayımında Lefke Bucağı

1. Lefke (BM) 6490

2. Doğancı 1115

3. Gaziveren 761

4. Yeşilırmak 348

5. Taşpınar 245

6. Çamlıköy 218

7. Bademköy 110

8. Günebakan* -

9. Kurutepe* -

10. Madenköy* -

11. Ömerli* -

12. Süleymaniye* -

13. Şirinköy** -

14. Taşköy** -

15. Erenköy* -

 

TOPLAM 9287

 

* Köy tüzel kişiliği devam etmekte olup nüfus bulunmamaktadır.
** 1996 sonunda 9287 olan nüfusun ortalama yada %1.2’lik artışla 2001 yılında 9858’e ulaştığı tahmin edilmektedir. (6900 Lefke Belediye sınırları içinde, 2958 diğer köylerde).
1831 yılında bugünkü Lefke Belediye sınırları içinde yaşayanların, Lefke bucağı sınırları içinde yaşayanlara oranı %42 idi. Bu oran 2001’de %70’e yükselmiş durumdadır. Diğer bir deyişle, kırsal alandan merkeze doğru bir kayış gerçekleşmiştir. 1831’den sonra meydana gelen diğer bir gelişme ise; 1974 Barış Harekatı sonunda gerçekleşen nüfus mübadelesi sonucunda tüm Lefke bucak nüfusunun (%100) Türk ve müslim nüfusa dönüşmesidir.
nüfus artış oranları açısından mukayeseli bir analiz yapıldığında, Kıbrıs’ta toplam nüfusun 1831’de 90,730 kişiden 170 yıl sonra 2001’de yaklaşık 868,000 kişiye ulaştığı ve artış oranının da yılda %1.34 olduğu görülmektedir. Ancak bu 170 yıl boyunca Rum (gayri müslim) nüfus 59,560’dan 655,000’e yükselerek ortalama yılda %1.42 artış gösterirken, Türk (müslim) nüfus 31,170’den 213,000’e yükselmiş ve ortalama yıllık artış oranı %1.14’de kalmıştır. Bu nüfus artış oranının düşük kalmasının en büyük nedeni, 1878’den sonra adanın İngiliz idaresine geçmesi sonucu Kıbrıs’tan Türkiye’ye yapılan göçlerdir.
Lefke bucağı açısından olaya baktığımızda, Kıbrıs’taki genel nüfus artış oranı olan %1.34’ün hayli gerisinde kalarak, 1831’de 1982’den 2001’de 9858’e yükselerek, ortalama yıllık nüfus artışı %0,95 olarak gerçekleşmiştir. Halbuki Lefke bölgesinde (bucağında) nüfus artışı ortalama yılda %1.14 olarak gerçekleşseydi, 2001’de nüfusun 1831’deki 1982’den 13,615’e, yılda ortalama %1.34 olarak artış gösterseydi 19,048’e yükselmesi gerekecekti.
Nüfus artış oranları tüm Kıbrıs ve Lefke ilçesi için karşılaştırmalı şekilde aşağıdaki tablodan izlenebilir.

YIL
Kıbrıs (Genel Toplam) Türk (Müslim) % Rum (Gayri Müslim) %

1831 90,730 (1) 31,170 34.4 59,560 65.6

2001 868,000 (2) 213,000 24.5 655,000 75.5

Yllık 1.34 1.14 - 1.42 -

Artış (%)

(1831-2001)

Lefke Buca
ğı Türk (Müslim) % Rum (Gayri Müslim) %

1831 1982 (3) 1442 72.8 540 27.2

2001 9858 (4) 9858 100.0 - -

 

Yıllık 0.95 1.14 - - -

Artış (%)

(1831-2001)

 

(1) 1831’de Kıbrıs’ın toplam nüfusu, erkek nüfus 2 ile çarpılarak ve bu şekilde kadın nüfus da eklenerek bulunmuştur (Kaynak: Osmanlı İdaresinde Kıbrıs, s. 93)

(2) 2001’de Kıbrıs’ın toplam nüfusu, K.K.T.C. ve Güney Rum kesiminin de facto ve de jure nüfus sayımları dikkate alınarak belirlenmiştir. K.K.T.C.’de 1996 Genel nüfus sayımına göre de facto nüfus 200,587 idi. Bu nüfusun de jure yılda %1.2’lik bir artışla 2001’de 213,000 olması gerekmektedir. Güney Rum Kesimi’nde de jure nüfusun 1991’de 581,300 olduğu bilinmektedir. Bu nüfusun yılda %1.2’lik bir artışla 2001’de 655,000’e yükseldiği tahmin edilmektedir. (Kaynaklar: (i) K.K.T.C. için: 15 Aralık Genel Nüfus Sayımı ve Nüfusun Sosyal ve Ekonomik Nitelikleri, s. 10, (ii) Güney Rum Kesimi için: Statistical Abstract 1991, s.45)

(3) 1831’de Lefke bucağının toplam nüfusu, erkek nüfus 2 ile çarpılarak ve bu şeklide kadın nüfus da eklenerek bulunmuştur. (Kaynak: Osmanlı İdaresinde Kıbrıs, ss. 118-119)

(4) 2001’de Lefke bucağının toplam nüfusu, 1996 Nüfus sayımında elde edilen Lefke bucağının toplam nüfusu olan 9287’ye yılda ortalama %1.2’lik bir artış uygulanarak elde edilmiştir. (Kaynak: 15 Aralık 1996 Genel Nüfus Sayımı ve Nüfusun Sosyal ve Ekonomik Nitelikleri, s. 2)

 

1831 Nüfus sayımında ortaya çıkan ve belirtmeden geçemeyeceğimiz diğer ilginç bir nokta, 1821 Yunan-Mora isyanı sırasında canlarını kurtarabilen bir kısım Moralı Türkün Kıbrıs’a yerleştirilmesi ve 1831 sayımında kayıtlarının ayrı tutularak Kıbrıs’ın toplam nüfusuna katılmasıdır.
Sonuç olarak diyebileceğimiz, tarih boyunca Kıbrıs’ta önemli bir yerleşim birimi olan Lefke, geliştirilmeyi bekleyen çevre düzeni, limanı, üniversitesi, turizmi, narenciyesi ve ekonomik potansiyeli ile geleceğin 20,000 kişilik kenti olmaya aday konumundadır.

 

KAYNAKÇA

 

1. T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü. Osmanlı İdaresinde Kıbrıs: Nüfusun Arazi Dağılımı ve Türk Vakıfları, Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Yayını, No:43, Ankara, 2000.

2. K.K.T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Örgütü İstatistik ve Araştırma Dairesi, 15 Aralık 1996 Genel Nüfus Sayımı: Nüfusun Sosyal ve Ekonomik Nitelikleri , K.K.T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Örgütü Yayını, Temmuz, 1999.

3. Republic of Cyprus, Department of Statistics and Research, Ministry of Finance. Statistical Abstract 1991, Printing Office of the Republic of Cyprus, Report No:37, 1993.

Başa dön...

 

        



 
tugce@north-cyprus.net
  emailweave.gif (3912 bytes)
        Webmaster: Atila Karaderi